SÁNG THỨ BẢY NHÂM NHI TÁCH CÀ PHÊ

 

Ở Paris, thông thường sáng thứ bảy tôi vừa nhâm nhi tách cà phê vừa háo hức chờ đợi buổi phát thanh Répliques của nhà triết học Alain Finkielkraut, trên Đài France Culture. Từ năm 1985 đến nay – năm 2016 – cứ mỗi sáng thứ bảy A. Finkielkraut mời hai nhà chuyên môn về một vấn đề để thảo luận. Những vấn đề được bàn đến thuộc nhiều lĩnh vực : chính trị, thời sự, lịch sử, khoa học, triết học, văn học, v.v… Hai nhân vật được mời có quan điểm khác nhau hoặc hoàn toàn chống đối nhau, có khi họ lại có những quan điểm bổ sung cho nhau. Nhưng dù sao đi nữa cuộc thảo luận luôn luôn diễn ra trong một bầu không khí lịch sự, trong tinh thần tôn trọng nhau. A. Finkielkraut là tiếng nói thứ ba trong cuộc thảo luận, ông có lối phát biểu mạch lạc, rõ ràng, ông thường chọn những đề tài lý thú và đặt những câu hỏi thích đáng, khiến cuộc thảo luận thêm hào hứng. Thính giả có cảm tưởng được học hỏi thêm và phát hiện nhiều khía cạnh mới lạ của đề tài cuộc thảo luận.

Alain Finkielkraut sinh năm 1949. Sau biến cố tháng năm sáu mươi tám đánh dấu cuộc cách mạng văn hóa của giới trẻ ở Pháp, A. Finkielkraut, cũng như phần đông những thanh niên thời đó, có khuynh hướng thiên tả, thậm chí có một thời ông theo chủ nghĩa Mao Trạch Đông. Rồi với thời gian người thanh niên bồng bột khuynh tả đã trở nên một nhà triết học khuynh hữu, chịu ảnh hưởng sâu đậm của hai nhà triết học nổi tiếng : Hannah Arendt và Emmanuel Lévinas.

Ngoài việc khởi xướng và chủ trì buổi phát thanh Répliques (Đối đáp), A. Finkielkraut còn là giáo sư triết học ở Trường Bách Khoa và là thành viên của Hàn Lâm Viện Pháp. Ông cũng là tác giả của những cuốn sách nổi tiếng, như cuốn La Défaite de la Pensée (Thất bại của Tư duy) đánh dấu sự khởi đầu của việc chỉ trích thế giới hiện đại, và cuốn Le Nouveau Désordre amoureux ( Hỗn loạn mới của yêu đương), trong cuốn sách này, tác giả công kích cái gọi là Huyền thoại của Cách mạng dục tình phát xuất từ biến cố tháng năm sáu mươi tám, và từ những lý luận của các nhà triết học Gilles Deleuze và Félix Guattari.

Những người trí thức khuynh tả, dù có chống đối A. Finkielkraut thế nào đi nữa, cũng vẫn chăm chú theo dõi ông trên những làn sóng phát thanh, những kênh truyền hình và đọc sách của ông, vì ông là người có can đảm đi ngược dòng để khẳng định những giá trị truyền thống, ông không nhân nhượng trước những tư tưởng dễ dãi, thời thượng và có tính mị dân. A. Finkielkraut là một tên tuổi nổi bật của giới trí thức Pháp.

Một sáng thứ bảy, A. Finkielkraut báo với thính giả đề tài cuộc thảo luận hôm đó là Boris Pasternak và tác phẩm Bác sĩ Jivago. Tôi giật mình, nhớ lại một kỷ niệm khi còn ở quê nhà. Vào thời đó, chúng tôi thuộc lớp trẻ một mặt trân trọng kho tàng văn hóa nước nhà, mặt khác rất cởi mở với văn hóa Tây phương. Trong khi sách và tài liệu bằng ngoại ngữ có phần khan hiếm và đắt tiền, chúng tôi khao khát được biết những hiện tượng văn hóa ở nước ngoài, đặc biệt thuyết hiện sinh của Jean Paul Sartre và Tiểu Thuyết Mới của Alain Robbe-Grillet ở Pháp. Một hôm có người bạn khoe vừa mới nhận được cuốn Le docteur Jivago từ Pháp gửi về. Bỗng nhiên tôi cảm thấy rất thèm đọc cuốn sách đó. Thêm nữa, được biết Boris Pasternak, tác giả cuốn sách, được giải Nobel nhưng không đi lãnh được, tính tò mò của tôi càng bị kích thích. Tôi bèn năn nỉ người bạn cho tôi mượn cuốn sách. Bạn tôi đang thích thú có được một cuốn sách quý, nghe tôi hỏi mượn thì có vẻ không vui, nhưng có lẽ vì thấy tôi van nài dữ quá và hứa chỉ giữ cuốn sách trong hai ngày, bạn tôi đành cho mượn. Phần tôi rất áy náy, vì trong vòng hai ngày làm sao đọc hết một cuốn sách dày như thế. Dù sao tôi vẫn thấy mình may mắn, nên vội đem cuốn sách về nhà, dẹp hết mọi việc để mải miết đọc cho kịp trả lại bạn. Vì thiếu thời gian để đọc kỹ và vì tuổi trẻ thiếu chín chắn trong sự tiếp nhận một tác phẩm, nên tôi không nhớ gì nhiều, chỉ nhớ mối tình đầy bất trắc của Jivago và Lara, nhớ có đông đảo nhân vật trong truyện – tiểu thuyết Nga bao giờ cũng có rất nhiều nhân vật – và nhớ nhất là… tuyết. Tôi đọc Bác sĩ Jivago trong một thành phố Sài gòn vô cùng nóng bức, mà sao tôi có cảm tưởng như tuyết rơi quanh mình nhiều quá !

Hôm nay được nghe bàn đến cuốn sách mà năm xưa tôi đã đọc vội vã. Khi nghe hai học giả chuyên về văn học Nga phát biểu về Boris Pasternak và tác phẩm của ông, tôi lóa mắt. Sau buổi phát thanh Répliques, tôi nhất định phải đọc lại một tác phẩm lớn đã từ lâu bị chôn vùi trong ký ức mình. Thế là tôi đến khu La Tinh tìm cuốn sách. Bà chủ hiệu sách kêu lên : Quái ! Hôm nay có cái gì mà nhiều người đến mua cuốn sách này thế ? À, thế thì tôi không phải là kẻ duy nhất, trong số các thính giả của Répliques, đã bị cuộc thảo luận lôi cuốn.

 Alain Finkielkraut đã vô tình đưa tôi trở về với Bác sĩ Jivago. Lần này tôi không phải đọc sách hấp tấp để kịp trả cho bạn. Tôi có thừa thì giờ để nhẩn nha đi vào thế giới mênh mông và bi đát của Jivago, để thưởng thức cái đẹp qua sự sáng tạo của một nhà thơ viết văn xuôi, vì Boris Pasternak trước tiên là một nhà thơ. Tác phẩm Bác sĩ Jivago kết thúc bằng những bài thơ, như để nhắc rằng cái đẹp thấp thoáng trong truyện bắt nguồn từ thơ.

Advertisements