CÂU THƠ VƯỢT THỜI GIAN

Có những câu thơ đi vào ngôn ngữ của người đời và được tồn tại lâu dài  đến nỗi người ta không còn nhớ tên tác giả. Nhưng tác giả của câu thơ Pháp :

Partir, c’est mourir un peu.

(Ra đi là chết trong lòng một ít)

có một số phận may mắn hơn. Chính nhờ một giai thoại mà tên của tác giả không rơi vào quên lãng. Tác giả là Edmond Haraucourt (1857-1941). Partir, c’est mourir un peu là câu thơ mở đầu cho bài Rondel de l’adieu (Bài thơ giã từ) của ông. Bài thơ này nổi tiếng và được phổ nhạc vào đầu thế kỷ 20.

Người ta kể rằng thời đó Haraucourt là một công chức. Một hôm ông bộ trưởng cho gọi ông đến để báo ông biết ông bộ trưởng muốn ông nghỉ hưu. Ông bộ trưởng tỏ vẻ thông cảm :

– Ông à, tôi cũng biết lắm chứ. Ra đi là chết trong lòng một ít.

Haraucourt ngạc nhiên hỏi :

– Thưa ông bộ trưởng, ông có biết tác giả của câu thơ ông vừa mới đọc là ai không ?

Ông bộ trưởng lúng túng nói liều :

– Ờ thì của Musset hay Lamartine gì đó mà !

Haraucourt nổi giận :

– Không, câu thơ đó là của tôi. Vậy là ông đòi lại công việc của tôi, ông đoạt thơ tôi và có lẽ ông cũng muốn lấy luôn ví tiền của tôi chăng ?

Người ta đồn rằng sau đó ông bộ trưởng làm ngơ về cái tuổi hưu trí của  Haraucourt.

Edmond Haraucourt, nói chung, là một nhà thơ không mấy nổi tiếng ; thế mà chỉ một câu thơ duy nhất của ông, một cách bí ẩn, đã đi vào ký ức của người đời. Trong khi đó có những nhà văn nổi tiếng, được giải thưởng này, giải thưởng nọ, được ca tụng khắp nơi ; nhưng vài mươi năm sau không còn ai biết đến. Như vậy có nên ham thích địa vị của Edmond Haraucourt không ?

Thêm nữa, câu thơ của Haraucourt đã gây nên một hiện tượng liên văn bản nho nhỏ trong thi ca Việt Nam. Hẳn những người yêu thơ còn nhớ câu thơ của Xuân Diệu : Yêu, là chết trong lòng một ít, trong bài thơ Yêu. Xuân Diệu theo sát Haraucourt bằng cách ngắt câu thơ sau chữ yêu, cũng như Haraucourt đã ngắt câu thơ sau chữ partir. Thế nhưng dấu phẩy của Haraucourt được đặt đúng chỗ, đúng theo ngữ pháp của Pháp, còn dấu phẩy của Xuân Diệu không cần thiết, nó dư thừa, không đúng về cú pháp, vì động từ phải đi liền với chủ từ.

Advertisements